Wprowadzenie do problemu / definicja
Oszustwa internetowe stają się dziś jedną z najszybciej rosnących kategorii cyberzagrożeń nastawionych na bezpośredni zysk finansowy. W odróżnieniu od klasycznego phishingu, którego głównym celem jest kradzież danych logowania, współczesne kampanie scamowe próbują skłonić ofiarę do natychmiastowego przekazania pieniędzy, danych płatniczych lub informacji osobowych.
Z perspektywy bezpieczeństwa oznacza to istotną zmianę: atakujący coraz częściej nie muszą przejmować konta, aby osiągnąć swój cel. Wystarczy skutecznie podszyć się pod markę, platformę sprzedażową, usługę finansową albo proces biznesowy i przekonać użytkownika do wykonania działania, które samo w sobie przyniesie przestępcom korzyść.
W skrócie
Najnowsze dane wskazują, że skala wykrywanych oszustw online po raz pierwszy przewyższyła wolumen tradycyjnego phishingu. Liczba incydentów scamowych wzrosła z około 3,2 mln do 6,4 mln, a przełomowy moment nastąpił w pierwszym kwartale 2026 roku.
Jednocześnie phishing nie zniknął. Nadal pozostaje aktywnym zagrożeniem, ale przestępcy coraz częściej wybierają modele działania, które pozwalają szybciej monetyzować zaufanie ofiar. Dodatkowo średni czas życia kampanii phishingowej wyraźnie się skrócił, co ogranicza czas na reakcję i utrudnia klasyczne działania blokujące.
- oszustwa online rosną szybciej niż tradycyjny phishing,
- celem ataku coraz częściej są pieniądze, a nie same poświadczenia,
- kampanie działają krócej i szybciej zmieniają infrastrukturę,
- rosną znaczenie podszywania się pod marki, reklamy i sklepy internetowe.
Kontekst / historia
Przez wiele lat phishing był jedną z dominujących technik wykorzystywanych w cyberatakach. Najczęściej służył do przejmowania loginów, haseł, kodów uwierzytelniających oraz sesji użytkowników. Wraz z rozwojem ochrony kont, filtrowania poczty, analiz reputacyjnych domen i zabezpieczeń w przeglądarkach skuteczność prostych kampanii phishingowych zaczęła jednak spadać.
W odpowiedzi cyberprzestępcy zaczęli przesuwać się w stronę modeli, które skracają drogę od kontaktu z ofiarą do uzyskania środków finansowych. Zamiast kraść dostęp i dopiero później go wykorzystywać, tworzą fałszywe sklepy, spreparowane strony płatności, portale inwestycyjne, serwisy rekrutacyjne czy profile podszywające się pod znane marki. Taki model bywa prostszy, szybszy i bardziej opłacalny.
Zmiana ta wpisuje się w szerszy trend komercjalizacji cyberprzestępczości. Atakujący działają jak zorganizowane podmioty biznesowe: automatyzują rejestrację domen, korzystają z gotowych pakietów narzędzi, rotują infrastrukturę i optymalizują kampanie pod kątem konwersji, podobnie jak legalne podmioty optymalizują sprzedaż i marketing.
Analiza techniczna
Od strony technicznej obserwujemy przejście od pojedynczych kampanii e-mailowych do wielokanałowych operacji nadużycia zaufania. Przestępcy wykorzystują podobne do legalnych domeny, sklonowane interfejsy logowania, podrobione witryny e-commerce, fałszywe reklamy, konta w mediach społecznościowych oraz komunikację wspieraną przez generatywną AI.
Coraz ważniejszym elementem tych działań jest szybka rotacja infrastruktury. Jeżeli złośliwe strony i domeny funkcjonują przez krótki czas, klasyczne podejście polegające na ręcznym zgłaszaniu i blokowaniu pojedynczych adresów przestaje być wystarczające. Obrona musi obejmować analizę wzorców, relacji między domenami, podobieństwa treści, metod płatności i powiązań operacyjnych.
W praktyce granica między phishingiem a scamem coraz bardziej się zaciera. W wielu przypadkach phishing pozostaje elementem pomocniczym, ale nie jest już celem końcowym. Najważniejsze staje się przekonanie ofiary do płatności, podania danych karty, inwestycji w fikcyjny produkt lub ujawnienia danych, które umożliwią dalsze nadużycia.
Szczególnie istotny pozostaje komponent podszywania się pod marki. Najczęściej wykorzystywane są sektory o dużej rozpoznawalności i wysokiej intensywności transakcyjnej, takie jak high-tech, usługi finansowe i handel. To właśnie tam zaufanie użytkownika można najłatwiej przekształcić w szybki zysk.
Konsekwencje / ryzyko
Dla organizacji zagrożenie nie ogranicza się już do naruszenia własnej infrastruktury. Firma może ponieść straty reputacyjne, operacyjne i prawne nawet wtedy, gdy nie doszło do włamania do jej systemów. Wystarczy, że klient padnie ofiarą fałszywego sklepu, reklamy lub formularza płatności wykorzystującego branding legalnego podmiotu.
Dla użytkowników końcowych podstawowym ryzykiem jest bezpośrednia utrata pieniędzy. Scam bywa skuteczniejszy psychologicznie niż klasyczny phishing, ponieważ opiera się na scenariuszu, który wygląda jak zwykła czynność zakupowa, inwestycyjna lub administracyjna. Ofiara nie zawsze traktuje taką interakcję jako incydent bezpieczeństwa.
Dla zespołów SOC, fraud i incident response problemem staje się skala oraz tempo zmian. Krótszy czas życia kampanii, automatyczne tworzenie treści oraz obecność w wielu kanałach powodują, że detekcja oparta wyłącznie na pojedynczych wskaźnikach kompromitacji traci skuteczność.
- wzrost strat finansowych po stronie klientów i użytkowników,
- większe ryzyko nadużyć wykorzystujących markę firmy,
- presja na szybszy takedown fałszywych stron i reklam,
- trudniejsza korelacja incydentów między pocztą, webem, social mediami i reklamą cyfrową.
Rekomendacje
Organizacje powinny rozszerzyć model ochrony poza tradycyjny perimeter i traktować markę jako zasób bezpieczeństwa wymagający ciągłego monitoringu. Oznacza to obserwację fałszywych domen, sklepów, reklam, aplikacji mobilnych i profili społecznościowych podszywających się pod firmę.
Równie ważne jest połączenie kompetencji zespołów cyberbezpieczeństwa, antyfraudowych, prawnych, marketingowych i obsługi klienta. Kampanie scamowe dotykają jednocześnie technologii, reputacji oraz procesów biznesowych, dlatego rozproszone reagowanie zwykle okazuje się zbyt wolne.
Po stronie technicznej warto wdrożyć następujące działania:
- monitoring brand abuse oraz domen podobnych do legalnych,
- automatyczne korelowanie incydentów między różnymi kanałami cyfrowymi,
- przyspieszone procedury takedown dla fałszywych stron i reklam,
- analizę ryzykownych logowań, sesji i prób weryfikacji kont,
- ochronę przed przejęciem sesji i atakami pośredniczącymi,
- mechanizmy wykrywania anomalii transakcyjnych i nadużyć biznesowych.
Nie można też pomijać edukacji użytkowników. Programy awareness powinny obejmować nie tylko e-mail phishingowy, lecz także fałszywe sklepy, oszustwa inwestycyjne, spreparowane strony płatności, podszywanie się pod wsparcie techniczne oraz reklamy kierujące do nieautoryzowanych serwisów.
Podsumowanie
Dane z 2026 roku pokazują wyraźną zmianę w ekonomice cyberprzestępczości. Oszustwa internetowe stały się skalowalnym i skutecznym sposobem bezpośredniej monetyzacji zaufania ofiar, a phishing coraz częściej pełni rolę jednego z elementów szerszego łańcucha nadużyć.
Dla firm oznacza to konieczność ochrony nie tylko systemów i kont użytkowników, lecz także procesów transakcyjnych, relacji z klientem i własnej marki w całym środowisku cyfrowym. Najskuteczniejsze będą te organizacje, które połączą klasyczne bezpieczeństwo, przeciwdziałanie fraudom i szybkie operacyjne reagowanie na rozproszoną infrastrukturę oszustw.
Źródła
- Akamai Report: AI-Driven Digital Deception Is Escalating Enterprise Fraud and Shrinking Phishing Lifespans — https://www.ir.akamai.com/news-releases/news-release-details/akamai-report-ai-driven-digital-deception-escalating-enterprise
- Inside Akamai’s 2026 Fraud & Abuse Report — https://bolster.ai/blog/akamai-2026-fraud-abuse-report
- Online Scams Surpass Phishing for the First Time, Akamai Report Finds — https://www.prnewswire.com/news-releases/online-scams-surpass-phishing-for-the-first-time-akamai-report-finds-302923095.html
- The State of the Internet Reports — https://www.akamai.com/security-research/the-state-of-the-internet
- Online Scam Volumes Double to Overtake Phishing — https://www.cybersecurity-now.co.uk/article/343374/online-scam-volumes-double-to-overtake-phishing