
Wprowadzenie do problemu / definicja
Sektor telekomunikacyjny ponownie znalazł się w centrum zainteresowania analityków cyberbezpieczeństwa. Najnowsze ustalenia wskazują, że zaawansowane grupy zagrożeń wykorzystują zaufane połączenia międzyoperatorskie oraz protokoły sygnalizacyjne do prowadzenia ukierunkowanego nadzoru nad abonentami. Tego typu operacje pokazują, że infrastruktura operatorów mobilnych pozostaje atrakcyjnym celem dla aktorów państwowych i grup APT, ponieważ umożliwia nie tylko kradzież danych, ale również przechwytywanie połączeń i wiadomości SMS.
W opisywanych kampaniach kluczową rolę odgrywają dwa podmioty: znana już wcześniej grupa LIMINAL PANDA oraz nowo opisana operacja SilentAir. Obie aktywności koncentrują się na środowiskach operatorów komórkowych i wykorzystują protokoły niezbędne do roamingu oraz wymiany ruchu pomiędzy sieciami.
W skrócie
Badacze ujawnili dwa równoległe zagrożenia dla branży telco. LIMINAL PANDA wykorzystuje złośliwe oprogramowanie GTPDoor, które ewoluowało w kierunku trudniejszej do wykrycia wersji opartej na ruchu GTP-U. SilentAir prowadzi natomiast działania szpiegowskie z użyciem sygnalizacji SS7 i Diameter, koncentrując się na śledzeniu abonentów, pozyskiwaniu informacji oraz przechwytywaniu ich komunikacji.
- LIMINAL PANDA używa implantu GTPDoor do ukrytej komunikacji C2 w sieciach operatorów.
- Nowy wariant GTPDoor v3 korzysta z GTP-U, co utrudnia wykrywanie.
- SilentAir wykorzystuje przejęte węzły sieciowe do generowania złośliwego ruchu SS7 i Diameter.
- Celem kampanii jest lokalizacja użytkowników, przechwytywanie SMS-ów i połączeń oraz potencjalne pozyskiwanie kodów 2FA.
Kontekst / historia
Ryzyko nadużyć w protokołach telekomunikacyjnych nie jest nowym problemem. Od lat branża bezpieczeństwa zwraca uwagę na słabości SS7, a później także Diameter. Rozwój globalnego roamingu oraz ekosystemów międzyoperatorskich, takich jak GRX i IPX, stworzył model działania oparty na zaufaniu między wieloma podmiotami. To właśnie ten model jest dziś jednym z głównych wektorów ryzyka.
Jeżeli atakujący uzyskają dostęp do jednego operatora, mogą wykorzystać istniejące relacje międzyoperatorskie do dalszego rozpoznania, nadzoru lub rozszerzania aktywności na inne sieci. Wcześniejsze doniesienia o GTPDoor pokazywały, że środowiska telco są celem wyspecjalizowanych implantów. Nowe ustalenia potwierdzają jednak, że zagrożenie nie tylko utrzymuje się, ale staje się bardziej zaawansowane i wielowarstwowe.
Analiza techniczna
LIMINAL PANDA wykorzystuje GTPDoor, czyli implant dla systemów uniksowych służący do ukrytej komunikacji z serwerem dowodzenia i kontroli za pomocą protokołu GTP. W analizowanych przypadkach malware było wykorzystywane do zestawiania tuneli, uruchamiania poleceń, przemieszczania się bocznego, aktywacji dostępu SSH, pobierania danych oraz zacierania śladów poprzez usuwanie plików i modyfikację znaczników czasu.
Szczególnie istotny jest wariant określany jako GTPDoor v3. Zamiast korzystać z GTP-C, używa on GTP-U, czyli warstwy odpowiedzialnej za transport danych użytkownika. Z perspektywy obrony to znaczące utrudnienie, ponieważ ruch GTP-U bywa bardziej obszerny i słabiej monitorowany niż klasyczna sygnalizacja kontrolna. Dodatkowo nowy wariant wykorzystuje bibliotekę libpcap do przechwytywania pakietów, co może ograniczać jego widoczność dla standardowych narzędzi analizy hosta.
Badacze odnotowali setki prób ukrytej komunikacji C2 i ocenili, że bezpośrednio potwierdzono lub silnie podejrzewa się infekcję od kilku operatorów, przy czym rzeczywista skala może być znacznie większa. Najbardziej narażone mają być regiony Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.
SilentAir stosuje inny model operacyjny. Zamiast opierać się głównie na implancie tunelującym ruch przez GTP, grupa wykorzystuje przejęte elementy sieci operatorów do generowania złośliwego ruchu SS7 i Diameter. Celem jest realizowanie poleceń związanych z ustalaniem lokalizacji abonenta, pobieraniem informacji o nim oraz przechwytywaniem połączeń i wiadomości.
Jedna z najgroźniejszych technik polega na manipulacji informacją o aktualnej lokalizacji abonenta w taki sposób, aby kolejne połączenia i SMS-y były kierowane przez kontrolowany element sieci. W części przypadków po takim przejęciu obserwowano szybkie pojawianie się kodów 2FA, co może wskazywać na próbę wykorzystania dostępu telekomunikacyjnego do dalszego przejmowania kont i tożsamości ofiar.
Dodatkowym elementem kampanii są tak zwane silent SMS, czyli wiadomości niewidoczne dla użytkownika końcowego. Mogą one służyć do potwierdzania aktywności numeru, sprawdzania statusu abonenta lub weryfikacji skuteczności przechwycenia ruchu. Według ustaleń badaczy takie działania miały być szczególnie często kierowane do abonentów na Tajwanie.
Konsekwencje / ryzyko
Zagrożenie ma charakter strategiczny, ponieważ kompromitacja infrastruktury operatora mobilnego daje atakującym dostęp do danych o bardzo wysokiej wartości operacyjnej. Obejmuje to metadane połączeń, dane lokalizacyjne, treść wiadomości, a także elementy wspierające uwierzytelnianie w innych usługach cyfrowych.
- przechwytywanie połączeń głosowych i wiadomości SMS,
- pozyskiwanie jednorazowych kodów 2FA,
- śledzenie lokalizacji abonentów,
- wykorzystanie zainfekowanego operatora jako punktu wyjścia do ataków na inne sieci,
- długotrwałą i trudną do wykrycia obecność w środowisku telekomunikacyjnym.
Ryzyko dotyczy nie tylko klientów indywidualnych, lecz także administracji publicznej, sektora dyplomatycznego, polityków oraz kadry zarządzającej przedsiębiorstw. Problemem dla operatorów jest również fakt, że klasyczne podejście do bezpieczeństwa, oparte na osobnym monitorowaniu poszczególnych warstw, nie nadąża za technikami napastników poruszających się pomiędzy SS7, Diameter, GTP i innymi elementami infrastruktury.
Rekomendacje
Operatorzy powinni traktować interfejsy międzyoperatorskie jako środowisko niezaufane. Oznacza to konieczność rozszerzenia widoczności i monitoringu zarówno na ruch roamingowy, jak i na aktywność wewnątrz własnej infrastruktury core network.
- wdrożenie skoordynowanej ochrony dla SS7, Diameter, GTP-C i GTP-U,
- korelację zdarzeń telco z telemetrią SOC oraz systemów IT,
- inspekcję ruchu GTP-U pod kątem tunelowania i nietypowych sesji C2,
- monitorowanie manipulacji lokalizacją abonentów oraz anomalii w routingu SMS i połączeń,
- analizę hostów i urządzeń brzegowych pod kątem binariów korzystających z libpcap, SSH i mechanizmów zacierania śladów,
- przegląd relacji z partnerami, dostawcami outsourcingu oraz dostępów do krytycznych elementów sieci.
W organizacjach o podwyższonym profilu ryzyka warto również prowadzić threat hunting ukierunkowany na aktywność związaną z GTPDoor, krótkotrwałe tunele, nieregularne wzorce sesji oraz zależności pomiędzy zdarzeniami telekomunikacyjnymi a próbami przejmowania kont użytkowników.
Podsumowanie
Aktywność SilentAir i LIMINAL PANDA pokazuje, że współczesne operacje APT w sektorze telekomunikacyjnym wykraczają daleko poza tradycyjne włamania do systemów IT. Coraz częściej celem staje się sama logika działania sieci mobilnych oraz protokoły odpowiedzialne za ich interoperacyjność. Nowe warianty GTPDoor i kampanie przechwytujące ruch abonentów potwierdzają, że operatorzy muszą rozszerzyć model obrony o pełną widoczność na styku sieci sygnalizacyjnych, danych i infrastruktury wewnętrznej.