
Wprowadzenie do problemu / definicja
Brazylijski ekosystem podpisu cyfrowego oparty na certyfikatach ICP-Brasil znalazł się w centrum poważnego incydentu bezpieczeństwa. Badacze ujawnili krytyczne podatności w popularnych rozszerzeniach przeglądarkowych wykorzystywanych do składania podpisów elektronicznych przy dokumentach urzędowych, podatkowych, medycznych i prawnych.
Problem dotyczy luk umożliwiających zdalne wykonanie kodu, czyli uruchomienie dowolnych instrukcji na komputerze ofiary po wejściu na odpowiednio przygotowaną stronę. W praktyce oznacza to, że narzędzia zaprojektowane do budowania zaufania prawnego mogą same stać się kanałem ataku.
W skrócie
Ujawnione błędy objęły pięć szeroko stosowanych narzędzi do podpisu cyfrowego w Brazylii: Lacuna Web PKI, Softplan Web Signer, Certisign WebSigner, Certisign CertiPlugin oraz BRy Assinatura Digital. Według badaczy wszystkie podatności otrzymały ocenę krytyczną CVSS 9.6.
Scenariusz ataku był relatywnie prosty: użytkownik odwiedzał złośliwą stronę, a następnie podatny middleware mógł załadować niezweryfikowaną bibliotekę DLL. Taki wektor otwierał drogę zarówno do infekcji stacji roboczej, jak i do nadużyć związanych z podpisywaniem dokumentów w imieniu ofiary.
- możliwe było przejęcie kontroli nad stacją roboczą,
- istniało ryzyko nadużycia środowiska podpisu cyfrowego,
- zagrożone były dokumenty o skutkach prawnych i finansowych.
Kontekst / historia
Waga incydentu wynika ze specyfiki brazylijskiego modelu prawnego. Ustawa federalna nr 14.063 z 23 września 2020 roku uregulowała stosowanie podpisów elektronicznych w kontaktach z administracją publiczną i wprowadziła poziomy zaufania, w tym podpis kwalifikowany.
W tym modelu certyfikaty wydawane w ramach ICP-Brasil są wykorzystywane przy procesach o wysokiej wadze formalnej, takich jak dokumenty korporacyjne, deklaracje podatkowe czy czynności prawne. Rozszerzenia przeglądarkowe oraz lokalne komponenty podpisujące pełnią rolę pośrednika między portalem internetowym a środowiskiem kryptograficznym użytkownika.
To właśnie ten element architektury okazał się najsłabszym ogniwem. Sprawa ma również znaczenie szersze niż sam rynek brazylijski, ponieważ podobne błędy były wcześniej obserwowane w innych rozwiązaniach łączących przeglądarkę z lokalnymi komponentami bezpieczeństwa.
Analiza techniczna
Rdzeniem podatności był niewłaściwy sposób ładowania bibliotek DLL przez rozszerzenia i współpracujące z nimi komponenty lokalne. Takie aplikacje muszą komunikować się z bibliotekami kryptograficznymi, sterownikami tokenów oraz czytnikami kart, jednak problem pojawia się wtedy, gdy aplikacja pozwala stronie internetowej wpływać na wybór ładowanej biblioteki bez rygorystycznej walidacji jej pochodzenia i integralności.
W opisanym scenariuszu złośliwa witryna mogła inicjować interakcję z middleware odpowiedzialnym za podpis. Jeżeli mechanizm nie wymuszał skutecznej kontroli dozwolonych komponentów, atakujący mógł doprowadzić do pobrania i uruchomienia spreparowanego pliku DLL. Efektem było wykonanie kodu w kontekście systemu użytkownika.
Szczególnie istotny był przypadek produktu wykorzystującego allowlistę domen, która według badaczy została zaprojektowana zbyt liberalnie. Zbyt szeroki wzorzec domenowy znacząco obniżał skuteczność ochrony, ponieważ umożliwiał rejestrację adresu spełniającego warunki polityki i użycie go do ataku.
Technicznie zagrożenie można sklasyfikować jako połączenie słabego modelu zaufania po stronie przeglądarki, niepoprawnej walidacji bibliotek natywnych i nadmiernych uprawnień lokalnego komponentu. Taka architektura tworzy niebezpieczny most między treścią webową a systemem operacyjnym użytkownika.
Konsekwencje / ryzyko
Skala ryzyka wykracza daleko poza standardową kompromitację pojedynczego urządzenia. Podatne narzędzia były używane przez instytucje publiczne, kancelarie prawne, placówki medyczne, księgowych i doradców podatkowych, co oznacza możliwość wystąpienia skutków prawnych, operacyjnych i reputacyjnych.
- przejęcie stacji roboczej i trwała infekcja malware,
- kradzież lub nadużycie dostępu do certyfikatów i środowiska podpisu,
- fałszywe podpisy pod dokumentami o skutkach prawnych,
- składanie nieuprawnionych deklaracji i dokumentów podatkowych,
- podszywanie się pod klientów kancelarii i biur rachunkowych,
- dostęp do danych osobowych, finansowych, zdrowotnych i korporacyjnych,
- możliwość dalszej penetracji sieci organizacji publicznych i prywatnych.
Najbardziej narażone są środowiska, w których jedno stanowisko służy do obsługi wielu klientów lub wielu procesów formalnych. W takim modelu przejęcie jednego urządzenia może uruchomić efekt kaskadowy i doprowadzić do szerokiego nadużycia tożsamości.
Rekomendacje
Organizacje korzystające z narzędzi podpisu cyfrowego powinny traktować tę klasę oprogramowania jak komponent uprzywilejowany i wysokiego ryzyka. Ochrona powinna obejmować zarówno aktualizacje, jak i kontrolę środowiska pracy użytkownika.
- niezwłocznie zweryfikować wersje rozszerzeń i lokalnych komponentów podpisujących oraz wdrożyć poprawki producentów,
- przeprowadzić inwentaryzację middleware zainstalowanego na stacjach roboczych,
- ograniczyć uprawnienia użytkowników i odseparować środowiska używane do podpisu od codziennego przeglądania internetu,
- wdrożyć kontrolę uruchamiania aplikacji i bibliotek DLL,
- zarządzać rozszerzeniami przeglądarek centralnie i blokować niezatwierdzone dodatki,
- monitorować zdarzenia związane z ładowaniem bibliotek i nietypową komunikacją między przeglądarką a komponentami lokalnymi,
- stosować dedykowane hosty lub wirtualne stacje robocze do procesów podpisu o wysokiej krytyczności,
- ograniczyć użycie podpisu cyfrowego wyłącznie do zatwierdzonych portali,
- szkolić użytkowników wysokiego ryzyka w zakresie phishingu i złośliwych stron,
- przeprowadzić audyt architektury integracji web-to-native.
Podsumowanie
Incydent związany z brazylijskimi rozszerzeniami do podpisu cyfrowego pokazuje, że komponenty budujące zaufanie prawne i kryptograficzne mogą same stać się krytycznym wektorem ataku. Ujawnione luki RCE stanowiły realne zagrożenie dla integralności dokumentów, tożsamości użytkowników oraz bezpieczeństwa instytucji publicznych i zawodów zaufania publicznego.
Dla zespołów bezpieczeństwa to wyraźny sygnał, że middleware do podpisu elektronicznego powinien być objęty takim samym poziomem nadzoru jak oprogramowanie uprzywilejowane, systemy IAM i krytyczne komponenty endpointów.
Źródła
- Major Brazilian Signature Apps Enable RCE & Fraud — https://www.darkreading.com/vulnerabilities-threats/major-brazilian-signature-app-rce-fraud
- Sign2Shell: How We Hacked Every Major Brazilian Signature Extension — https://amibeingpwned.com/blog/how-we-hacked-brazil
- Lei nº 14.063, de 23 de setembro de 2020 — https://normas.leg.br/?urn=urn%3Alex%3Abr%3Afederal%3Alei%3A2020-09-23%3B14063
- Certificação Digital — Instituto Nacional de Tecnologia da Informação — https://www.gov.br/iti/pt-br/acesso-a-informacao/perguntas-frequentes/certificacao-digital
- Decreto nº 10.543, de 13 de novembro de 2020 — https://www2.camara.leg.br/legin/fed/decret/2020/decreto-10543-13-novembro-2020-790792-normaatualizada-pe.pdf